pl
A A A

 

WSPARCIE EDUKACYJNE STUDENTÓW Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ SŁUCHOWĄ 

 

Grupa osób z niepełnosprawnością słuchową jest zróżnicowana. Stanowią ją osoby słabosłyszące oraz głuche/Głuche[1]. Zapewnienie im skutecznego wsparcia edukacyjnego polega na doborze właściwych strategii edukacyjnych bazujących na preferowanym przez danego studenta sposobie porozumiewania się. Może on opierać się na wykorzystaniu mowy ustnej, języka migowego, czy strategii dwujęzyczności[2]. Warto dodać, iż w pierwszej ze strategii wszelkie informacje są przekazywane za pomocą języka mówionego, dostępne przez aparat słuchowy lub implant ślimakowy studenta oraz zintegrowane z odczytywaniem przez niego mowy z ruchu warg. Wiele z tych osób preferuje posługiwanie się mową ustną.

 

Występujące trudności:

W procesie studiowania najwięcej trudności osobom z niepełnosprawnością słuchową sprawiają:

  • Uczestniczenie w zajęciach, gdzie stosowany jest wyłącznie przekaz werbalny (np. wykłady bez prezentacji multimedialnych,  nagrania audio lub video bez napisów);
  • Konieczność odczytywania mowy z ruchu warg lub skupienia uwagi na tłumaczu języka migowego przy równoczesnym   robieniu notatek z zajęć;
  • Udział w konwersatoriach, dyskusjach grupowych, gdzie wiele różnych osób zabiera głos bez dbałości o kulturę wypowiedzi;
  • Odczytywanie mowy z ruchu warg, korzystanie z usług tłumacza języka migowego w trakcie zajęć bez dobrego oświetlenia mówcy i tłumacza;
  • Ustna forma egzaminów i zaliczeń przeprowadzanych w sposób tradycyjny.

 

Strategie wsparcia edukacyjnego

Wprowadzenie podczas realizowanych zajęć poniższych zasad dobranych indywidualnie do potrzeb danego studenta pozwoli zwiększyć jego szanse w dostępie do kształcenia, a tym samym poprawi jego efektywność. Aby uzyskać te rezultaty powinno się:

 

W ramach organizacji zajęć:

  • Wykorzystywać w trakcie zajęć środki dydaktyczne umożliwiające odbiór informacji kanałem wzrokowym (np. prezentacje multimedialne, przezrocza, grafy, wykresy, mapy, ilustracje, zdjęcia).
  • Udostępnić studentowi materiały do zajęć odpowiednio wcześnie przed ich rozpoczęciem (np. konspekt w formie elektronicznej lub papierowej, główne tezy, bibliografię, prezentację multimedialną), co pozwoli mu bardziej orientować się w tematyce zajęć i aktywniej w nich uczestniczyć.
  • Wyrazić zgodę na obecność asystenta dydaktycznego przygotowującego notatki z zajęć dla studenta.
  • Umożliwić korzystanie z dostępnych rozwiązań technologicznych, m.in. używania systemów wspomagających słyszenie (FM), pętli induktofonicznej.
  • W trakcie komunikowania zwracać się twarzą do studenta, mówić wyraźnie, ale bez przesadnej artykulacji, w miarowym tempie, by umożliwić odczytywanie z ruchu ust.
  • Formułować wypowiedzi, używając jasnych i klarownych zwrotów, akcentując najważniejsze zagadnienia i słowa kluczowe. Wyjaśnić znaczenie skomplikowanych struktur językowych, zwłaszcza języka specjalistycznego.
  • Nowe, nieznane słownictwo (zwłaszcza specjalistyczne) oraz kluczowe pojęcia zapisywać w widocznym miejscu, np. na tablicy, lub rozdać je w formie wydrukowanej jako materiał dla studentów.
  • Przyciągnąć uwagę studenta przed formułowaniem komunikatów. Upewnić się, czy student lub tłumacz języka migowego są w stanie śledzić zmianę rozmówców w trakcie dyskusji. Można w tym celu wprowadzić umowny znak wizualny pozwalający na szybkie sygnalizowanie mówcy (np. poprzez podniesienie ręki).

 

Jeśli student korzysta ze wsparcia tłumacza języka migowego:

  • Udostępnić tłumaczowi materiały przed zajęciami, by mógł dobrze przygotować przekład.
  • W trakcie rozmowy zwracać się zawsze do studenta, a nie do tłumacza. Nie używać zwrotów pośredniczących między studentem a tłumaczem, np.: przekaż mu, zapytaj go.
  • Zapewnić tłumaczowi odpowiednie miejsce do pracy tak, by mógł w pozycji stojącej lub siedzącej usytuować się blisko mówcy (tłumacz i student pracują zazwyczaj na odległość). Pomocne może okazać się także udostępnienie tłumaczowi listy z nazwiskami pozostałych studentów w grupie czy harmonogramu zajęć.

 

W adaptacji zaliczeń i egzaminów:

  • Dostosować formę egzaminu do indywidualnych potrzeb studenta. Zazwyczaj dla osób z niepełnosprawnością słuchową wskazana jest zamiana ustnej formy egzaminu na pisemną lub korzystanie z tłumaczenia na język migowy. W przypadku studentów, którzy chcieliby odpowiadać ustnie na egzaminach pomocne byłyby przygotowanie im zestawu pytań na piśmie.

 

Inne:

  • Organizować zajęcia w pomieszczeniach dobrze oświetlonych, o korzystnych warunkach akustycznych.
  • Organizować krótkie przerwy w trakcie zajęć - odczytywanie mowy z ruchu ust jest czynnością obciążającą znaczne zasoby uwagi i pamięci. Takiej przerwy może potrzebować również tłumacz języka migowego. (Jeśli kurs jest bardzo wymagający tłumaczenie może wykonywać dwóch tłumaczy na zmianę).
  • Na zajęciach grupowych ułożyć ławki tak, by w miarę możliwości wszyscy studenci mogli się widzieć nawzajem, pozwoli to studentom odczytującym mowę z ruchu warg uczestniczyć w dyskusji.
  • Unikać stania tyłem do okna lub innego źródła światła, ponieważ twarz osoby mówiącej lub też tłumacz języka migowego znajdują się wtedy w cieniu, co utrudnia studentowi odbiór komunikatów.

 

Materiał pochodzi z podręcznika dla nauczycieli akademickich wypracowanego w ramach projektu DARE 2 (www.DareProject.eu).



[1] Osoby Głuche to te, dla których język migowy jest językiem pierwszym i pozwala im na identyfikację językowo-kulturową w obrębie kultury Głuchych. (Najczęściej są to osoby, które urodziły się głuche lub te, które miały głuchych rodziców).

[2] Strategia ta polega na uczeniu dzieci głuchych języka migowego jako pierwszego oraz języka polskiego
(najczęściej w piśmie) jako drugiego. W Polsce podejmowane są dopiero pierwsze próby kształcenia osób głuchych tą metodą, która jest już stosowana z powodzeniem w wielu krajach Europy i w Stanach Zjednoczonych.

 

FILMY EDUKACYJNE

Film  Gdybyś był moim wykładowcą chciałabym, abyś …  prezentuje oczekiwania osoby Głuchej wobec nauczyciela akademickiego, których spełnienie umożliwiłoby jej bardziej efektywną komunikację z prowadzącym zajęcia i tym samym wyrównywałoby  jej szanse w pełnym dostępie do kształcenia. Film przedstawia rozmowę dwóch osób w polskim języku migowym, z których jedna jest osobą Głuchą kulturowo.

Lista dialogowa

 

 

 

Film Mój język – moja tożsamość, czyli o tym, jakie znaczenie ma tożsamość językowa i kulturowa dla osoby Głuchej. Polski język migowy (PJM) często utożsamiany jest - w sposób stereotypowy – z prymitywnymi gestami, czy ubogimi w treści znakami negatywnie wpływającymi na rozwój mowy osoby Głuchej. Tymczasem język migowy jest naturalnym językiem osób Głuchych, który wyznacza ich sposób postrzegania świata … Film przedstawia rozmowę osoby Głuchej z osobą słyszącą w polskim języku migowym.

Lista dialogowa

 

 Bohaterkami filmu są (od lewej) Małgorzata Czajkowska-Kisil oraz Joanna Łacheta - pracowniczki Instytutu Głuchoniemych w Warszawie oraz wykładowczynie w zakresie polskiego języka migowego na Uniwersytecie Warszawskim.